بنام خدا:شرکت گل پایون به شما بازدید کننده محترم خیر مقدم میگوید/افتخار میکنیم همه مشاهدات شما کاربر عزیز حاصل کار و تلاش همکاران ما درمجموعه این شرکت میباشد
فارسی العربی English
photo #1
دیزاین و طراحی محیط و منظر
تکثیر ار طریق پایه رویشی (1396/09/21)

مزایای تکثیر از تریق پایه رویشی درخت سیب

امروزه سياست باغباني در كشورهاي پيشرفته حركت بسوي احداث باغات متراكم در تمام درختان ميوه مي باشد. درخت سيب نيز با توجه به اصلاح پايه هاي پاكوتاه جزء  اولين درختان ميوه اي بوده كه بصورت متراكم كشت گرديده  و هم اكنون نيز در مقياس وسيع باغات پاكوتاه در مناطق مختاف سيب كاري وجود دارد. باغات متراكم با توجه به كاهش اندازه درختان ميوه نسبت به باغات استاندارد عملكرد بالا و هزينه داشت كمتري دارند زيرا تمام عمليات داشت و برداشت به آساني و بطور مؤثر در آنها صورت گرفته و تعداد زيادي درخت در هكتار قابل پرورش است. دو شاخص عمده در باغات متراكم سيب عبارتند از 1-استفاده از پايه هاي پاكوتاه و نيمه پاكوتاه كننده كه امروزه به فراواني وجود دارند.2-استفاده از ارقام سيب كه داراي عادت رشد ويژه باشند: ارقام تيپ اسپور با داشتن رشد ساليانه كم،تشكيل ميوه بر روي اسپور، نياز به فضاي كمتري داشته و همينطورهرس ساليانه نيز در آنها به حداقل ميزان ممكن مي رسد.بنابراين ارقام تيپ اسپور داراي اهميت زيادي در باغباني مدرن بوده و كارهاي تحقيقاتي فراواني جهت مطالعه و دستيابي به اين تيپ از سيب ها صورت گرفته است( 10).

اولين مطلب ثبت شده راجع به سيب هاي پاكوتاه به سه قرن قبل از ميلاد مسيح به تئوفراستوس  گياه شناس يوناني  بر مي گردد او در یادداشت های خود ذکر می کند که احتمالا رشد و نمو سیب های پاکوتاه در آسیای صغیر سابقه طولانی داشته است، چینی ها در قرون یازده الی سیزده بعد از میلاد به سیب های پاکوتاه، زردآلو ودیگر گیاهان پاکوتاه اشاره داشته اند که به عنوان چهره نسبتا شناخته شده فرهنگ و هنر چینی بوده است (3)

 

 

تاریخچه پایه های رویشی سیب

تاريخ نشان مي دهد كه نخستين پايه هاي پاكوتاه كننده سيب شامل دو دسته بودند:

دسته اول به عنوان پاراديس فرانسوي خيلي پاكوتاه كننده

دسته دوم به عنوان پاراديس ( دوسين) كمتر پاكوتاه كنند.

طبقه بندي پايه هاي پاكوتاه كننده به عنوان پاراديس يا دوسين در اواسط دهه 1800 در اروپا انجام گرفته است. در سال 1870، توماس[1] رويورس 14 نوع پايه كوتاه كننده از نوع پاراديس را در كتابش تحت عنوان ‹‹Miniature Fruit Garden ›› ذكر كرده است.

كارهاي تحقيقاتي در ايستگاه تحقيقاتي ايست مالينگ در كنت انگلستان در سال 1912 با جمع آوري پايه هايي تحت عنوان پاراديس و دوسين از اطراف دنيا جهت تعيين هويت و شناسايي آنها شروع شد.

ور. ولينگتون كاررا آغاز كرد و توسط هاتون دنبال شد، هاتون 71 كلكسيون را از 35 منبع به دست آورد. هاتون براي اينكه پايه هاي مشخص شده دوباره با هم اشتباه نشوند پيشنهاد كرد، هر پايه با اعداد رومي از 1 تا 24 نامگذاري شود. انتخاب اعداد براي هر پايه بر مبناي اندازه درخت نبود.

درسال 1917 نخستين برنامه اصلاحي پايه سيب در ايستگاه تحقيقات ايست مالينگ شروع شد. بسياري از باغها در كشورهاي مستعمره انگلستان به ويژه در نيوزيلند و استراليا به شته مومي سيب آلوده شده بودند، براي ايجاد پايه مقاوم به اين آفت انستيتوي جون اينس و ايستگاه تحقيقات ايست مالينگ برنامه هاي مشتركي را در اين زمينه شروع كردند، سريهاي مرتون ايميون مثل MI793, MI.778 در دهه 1930 معرفي شدند و به دنبال آن سريهاي مالينگ مرتون (MM) مثل MM115 ، MM101 در سال 1952 به بازار عرضه شدند. مقاومت پايه هاي سريهاي فوق الذكر به شته مومي سيب از والدشان يعني رقم نورثرن اسپاي به آنها منتقل شده است.

برنامه هاي اصلاح پايه سيب در لهستان در سال 1954 به دليل عدم مقاومت كافي پايه هاي مالينگ و مالينگ مرتون به سرماي زياد آن منطقه شروع شد. در اين برنامه سيب رقم آنتونوكا با M9 تلاقي داده شد و بعد از گزينش اوليه 28 كلون انتخاب گرديد از ميان آنها 4 پايه پس از دو فصل آزمايش زمستانه با مشخصات:  پاكوتاه كننده ، مقاوم به سرما و مقاومت قابل ملاحظه به پوسيدگي طوقه انتخاب و تحت عنوان سري P معرفي گرديد. در روسيه پايه هاي سازگار به شرايط آب و هوايي آن كشور تحت عنوان سرسي هاي بودآگوسكي معرفي شد كه با نام اختصاصي Bud شناخته مي شوند.

در اوتاوا در سال 1962 كار اصلاح پايه ها شروع شد و دو سري شامل:  الف)- پايه هاي هيبريد بذري اوتاوا و ب)- سري پايه اي كلوني اوتاوا معرفي شدند كه تحت عنوان O و OH با شماره هاي مختلف نامگذاري شده اند. در سال 1952 بذور حاصل از گرده افشاني آزاد پايه هاي مالينگ بعلاوه آلنارپ و روبوستاجمع آوري و در دانشگاه ، ميشيگان كاشته شدند و 56 نوع از اين پايه ها براساس مقاومت به شته مومي و صفات مطلوب خزانه اي انتخاب و تحت عنوان MAC نامگذاري شدند.

در سال 1953 در جنواي نيويورك از 158 نهال بذري حاصل از گرده افشاني آزاد كه والدين آنها سريهاي مالينگ و مك اينتاش و نورثون اسپاي بوده انتخاب شدند و تحت عنوان CG نامگذاري شدند.

هم اكنون نيز برنامه هاي اصلاحي پايه در اين مركز ادامه داشته و باتركيب هاي تلاقي مختلفي انجام و نتاج حاصل،  ارزيابي و معرفي شده اند (3 ).

 

مزاياي استفاده از پايه هاي رويشي در سيب

ارقام سيب حاصل از كشت بذر شبيه به اصل نمي باشند. به همين دليل درختان سيب تجارتي به صورت همگروهي از طريق پيوند جوانه يا پيوند شاخه رقم ميوه برروي يك پايه تكثير مي شوند از اين رو يك درخت ميوه از دو يا چند قسمت كه از نظر ژنتيكي متفاوت مي باشند، يعني رقم پيوندك در قسمت بيرون از خاك و رقم پايه در داخل خاك تشكيل مي گردد. نوع پايه مورد استفاده اثرات عمده اي بر رشد و ظرفيت توليد پيوندك در طول عمر باغ مي گذارد. پايه هاي بذري به دليل القاء قدرت رشد زيادتر در پيوندك و ناهماهنگي رشد درختان پيوندي برروي آنها به دليل هتروزيگوس و دير به بار نشستن درختان پيوندي برروي آنها از اهميت كمتري برخوردارند.

اما پايه هاي رويشي با توجه به موارد ذيل اهميت ويژه اي در محصول سيب دارند.

v    كنترل رشد پيوندك ( پاكوتاه كنندگي )

v    تاثير بر ظرفيت توليد در رقم پيوند شده برروي آن هم در مراحل اوليه ( پيش باري ) و هم در دوران بلوغ

v    سازگاري با انواع خاك و شرايط آب و هوايي

v    مقاومت در برابر بيماريها و آفات

v    عوامل رشد ، پاجوش دهي ، گره هاي پوستي، متورم شدن محل پيوند در سطح خاك

v    استقرار در خاك

از نقطه نظر كنترل اندازه درخت ( كه قدرت رويشي درخت نيز ناميده مي شود ) گستره كاملي از درختان خيلي بزرگ برروي پايه هاي بذري يا همگروهي قوي تا درختان بسيار كوچك پيوند شده برروي پايه هاي بسيار پاكوتاه كننده كه ممكن است كمتر از يك دهم اندازه درختان پيوند شده برروي پايه هاي قوي باشند موجود مي باشند. اندازه درخت ،  تراكم كاشت درخت را تعيين مي نمايد و تراكم كاشت درخت بر توليد زودهنگام در هكتار تاثير مي گذارد، توليد كمتر در هكتار وقتي حاصل مي شود كه در تراكم بالا، درختان بزرگ و قوي را نتوان در فضاي منظور شده محدود نگهداشت و يا وقتي كه در تراكم هاي پايين ، درختان پاكوتاه نتوانند فضاي تعيين شده خود را پر كنند.

پايه هاي پاكوتاه از طريق كاهش رشد شاخه ها و در نتيجه، ايجاد يك درخت كوچك تر ، هزينه تنك كردن، تربيت ، برداشت و هرس را در مقايسه با درختان بزرگ كمتر مي نمايد. كنترل قدرت رشد رويشي  بيش از حد شاخه به كمك روشهاي هرس و تربيت ، به ويژه در قسمت هاي فوقاني درختان امكان پذير بوده و اين عمل در درختان پيوند شده برروي پايه هاي پاكوتاه كننده خيلي آسان تر از درختان بزرگ تر پيوند شده برروي پايه هاي قوي مي باشد. كنترل رشد شاخه ها برروي پايه هاي قوي از طريق هرس و تربيت ، اگر غير ممكن نباشد، بيش از حد مشكل است، در بيشتر موارد، رشد به اندازه كافي كنترل نگرديده و منجر به سايه دار شدن شديد و در نتيجه كاهش توليد و كيفيت پايين ميوه مي شود.

از آنجائي كه توليد زودهنگام در هكتار كه در بيشتر باغ هاي جديد يك هدف مي باشد، با افزايش تراكم كاشت افزايش مي يابد. رسيدن به عملكردهاي زودهنگام فقط از راه استفاده از درختان پيوند شده برروي پايه هاي پاكوتاه كننده در تراكم بالا امكان پذير مي باشد. توليد محصول زودهنگام ناشي از پايه هاي پاكوتاه كننده داراي مزيت ديگر كاهش رشد بيشتر درخت مي باشد. محصول سنگين اوليه، رشد شاخه ها را كاهش داده و حفظ اندازه درخت در محدوده فضاي منظور شده را آسانتر مي سازد. اما در خاك هاي فقير به دليل عدم رشد كافي درختان صدمه خواهند ديد.

تاثير پايه بر ظرفيت توليد درخت

پايه هايي كه باعث به گل نشستن پيوندك و تشكيل ميوه در طول چند سال اول بعد از كاشت درخت در باغ مي گردند، پيش بار ناميده مي شوند. اين يك واقعيت است كه درختان پيوند شده برروي پايه هاي پاكوتاه كننده پيش بارتر از درختان پيوند شده برروي پايه هاي قوي مي باشند. پايه هاي پاكوتاه كننده مانند M9, P2, M27 و Bud9 و M26 پيش باري بيشتري از MM111 را باعث مي شوند. درختان پيوند شده برروي پايه هاي بذري كه داراي خاصيت پيش باري كمتري هستند و توليد زودهنگام امكان پذير نمي باشد. توليد ميوه در مرحله تاج كامل درخت بستگي به نوع پايه دارد و پايه هاي پاكوتاه كننده و نيمه پاكوتاه هميشه پربار تر از پايه هاي بذري و همگروهي قوي مي باشد زيرا:

الف) در درختان قوي بخش قابل ملاحظه اي از منابع كربوهيدرات براي توسعه ساختمان درخت ( چوب) بكار مي رود و از اين رو قند كمتري جهت تشكيل ميوه قابل دسترس مي باشد.

ب) درختان قوي نياز به هرس بيشتري داشته و اين عمل به نوبه خود باعث تحريك بيشتر رشد رويشي مي شود.ج) نور آفتاب در درختان قوي به مقدار كافي به داخل تاج نفوذ نمي كند.

سازگاري با انواع خاك و آب و هوا

رشد درخت برروي يك پايه پاكوتاه كننده در بعضي خاك ها ممكن است غير كافي و در خاك هاي ديگر رضايت بخش و يا حتي بيش از حد باشد. عمق، بافت، درجه تراكم، pH و قابليت دسترسي عناصر غذايي خاك همگي از راه اثر بررشد و پراكندگي ريشه بر رشد درخت تاثير مي گذارند. آزمون خاك قبل از كاشت ضروري مي باشد. حاصلخيزي كم ، pH بالا ، حالت ماندابي يا خاك هايي كه به طور شديد متراكم مي باشند را بايد قبل از كاشت بهسازي نمود. به منظور حل مشكلات مذكور ممكن است نياز به اصلاح و زير و رو كردن خاك، احداث زهكش يا كشت برروي پشته باشد.

پايه هاي سيب از نظر حساسيت به صدمه ناشي از دماي پايي متفاوت مي باشند و تحمل پايه ها به دماهاي پايين در زمانهاي مختلف سال نيز متفاوت است ، براي مثال ، اگر يك پايه ديرتر به خواب برود، ممكن است در اواخر پاييز نسبت به سرما حساس باشد اما در اواسط زمستان وقتي كه درخت به طور كامل به حالت خواب برود فوق العاده مقاوم باشد. پايه هاي MM106, M9, M7, M4 كمترين مقاومت زمستانه را داشته ( اما پايه هاي MM111, M26, P22, P2, B9 ) بيشترين تحمل در برابر دماهاي پايين نشان مي دهند.

مقاومت به بيماريها

پايه هايي رويشي سيب نيز همانند ارقام مختلف پيوندك از نظر حساسيت به بيماريها متفاوت مي باشند. پوسيدگي طوقه و آتشك ممكن است به پايه ها به طور شديد صدمه وارد كرده و در موارد زيادي مي تواند باعث مرگ درخت بشود. از آنجائي كه عوامل بيماري زا فراگير بوده و شرايط محيطي بيشتر مناسب براي آلوده ساحتن پيوندك و پايه مي باشند. مقاومت ژنتيكي پايه در برابر اين عوامل بيماريزا موثرترين روش كنترل مي باشد.

پايه هاي M4, M9, B9 در برابر پوسيدگي طوقه مقاوم و MM111, M7, M2 به نسبت مقاوم مي باشند. پايه هاي حساس شامل MM104, MM106, M26 مي باشند. آبياري بيش از حد و بالا بودن ظرفيت نگهداري آب خاك مي تواند وقوع پوسيدگي طوقه را در پايه هاي حساس افزايش دهد در خاك هاي سبك و با اجتناب از آبياري بيش از حد ، پايه هاي MM106, M26, M7 را مي توان به طور موفقيت آميز كشت كرد.

در صورت آلوده شدن پايه ، آتشك مي تواند منجر به تلفات وسيع درختان گردد. در ارقام سيب حساس به آتشك مثل گالا، آيدارد ، فوجي ، جاناتان و جاناگلد و برابرن عامل آلودگي مي تواند از درون به پايه منتقل شود و در پايه هاي حساس باعث خشكيدگي كامل درخت بشود.

عامل بيماري آتشك ممكن است پايه را به طور مستقيم از طريق پاجوش ها آلوده نمايد، در درختان كمتر از 5 سال به طور عام تلفات ناشي از آتشك بيشتر از درختان مسن تر مي باشد، آلوده شدن پيوندك و تلفات بعدي انشعابات درخت مسئله خيلي جدي مي باشد ولي اگر به دنبال آن پايه نيز آلوده گردد وضعيت مصيبت بار خواهد بود. پايه هاي خيلي حساس به آتشك شامل M9 ، مارك و M26 مي باشند. پايه MM106, M4 مقاومتر از MM111 و M27 بوده و پايه M7 مقاومتر از تمام آنهاست.

اخيراً ددر ايستگاه كرنل واقع در جنوا پايه هاي پاكوتاه كننده و مقاوم به آتشك اصلاح ومعرفي شده اند. مقاومت به شته مومي در نتيجه كارهاي اصلاحي برروي پايه هاي مالينگ بدست آمده است. اما پايه هاي مقاوم به شته مومي شامل MM111, MM106 پاكوتاه كننده نيستند.

گره هاي پوستي ، ريشه جوش و متورم شدن محل پيوند در سطح خاك 

گره هاي پوستي حاصل تشكيل ريشه هاي اوليه برروي ساقه بود و منجر به رشد نامنظم تنه درخت مي گردد. گره هاي پوستي محل مناسبي براي آلودگي توسط عوامل بيماري زا و تغذيه حشرات مي باشد. به منظور كاهش خطر، در پايه هاي حساس ، هنگام كاشت درخت در باغ، محل پيوند بايد درست بالاي سطح خاك قرار گيرد و در عين حال بايد به قدر كافي بيرون از خاك قرار گيرد تا پيوندك ريشه توليد نكنند. پايه هايي كه گره هاي پوستي فراوان توليد مي كنند شامل Bud 146 ، مارك ، M26 ، M7 و MM111 مي باشند.

ريشه جوش ها ، شاخه هايي هستند كه به طور مستقيم از ريشه ها منشاء مي گيرند و حذف آنها به طور مرتب كار پر هزينه اي مي باشد و به عنوان آلوده شدن درخت توسط عوامل بيماريزا مانند آتشك عمل مي نمايند،پايه هاي MAC24, M7 ريشه جوش فراواني توليد مي كنند.

در بعضي از پايه ها مانند مارك (MAC9) برآمدگي غده مانندي پايه را در سطح خاك احاطه مي كند و اين برآمدگي با گال طوقه متفاوت است.

استقرار در خاك

سيستم ريشه پايه هاي پاكوتاه كننده در مقايسه با پايه هاي قوي تر ، شكننده تر بوده و توسعه كمتري پيدا كرده و تمايل به پخش غير يكنواخت در خاك نشان مي دهند، درختان حاصل برروي پايه هاي پاكوتاه كننده M26 يا كوچك تر ( M9 ، مارك و Bud9) براي جلوگيري از خوابيدگي يا شكستن ناشي از محصول سنگين نياز به قيم دارند. در درختان پرمحصول ، هم رطوبت خاك و هم باد سبب افزايش خطر خوابيدگي ، ريشه كن شدن درخت يا شكستن درخت مي شوند. سيستم نگهدارنده و قيم در درختان پاكوتاه به عنوان وسيله تربيت نقش نگهدارنده درخت نيز دارند.

در نهالستان ، پيوند زدن پايه در ارتفاع بالاتر از حد معمول و كاشت عميق ريشه ها در باغ ، در كاهش مشكل استقرار ضعيف در اين نوع پايه ها كمك مي نمايد، اما اين عمل در خاك هاي داراي زهكشي ضعيف خطرناك است(4 ).